Νέες εξελίξεις στην εξωσωματική γονιμοποίηση
Βρισκόμαστε 30 χρόνια μετά τη γέννηση της Λουίς Μπράουν (1978, Αγγλία), του πρώτου παιδιού που γεννήθηκε με την μέθοδο της εξωσωματικής γονιμοποίησης και δυστυχώς ο αριθμός των ζευγαριών που έρχονται αντιμέτωποι με το πρόβλημα της μειωμένης γονιμότητας συνεχώς αυξάνεται και υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε πολλές χιλιάδες παγκοσμίως.
Γράφει ο ΘΑΝΟΣ ΠΑΡΑΣΧΟΣΓυναικολόγος μαιευτήρας ειδικός στην Εξωσωματική γονιμοποίησηΤα ζευγάρια που καταφεύγουν στην βοήθεια των γιατρών προκειμένου να πραγματοποιήσουν το όνειρο της τεκνοποίησης είναι πολλά και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ποικίλα. Ευτυχώς όμως και η πρόοδος της ιατρικής και της βιολογίας στον τομέα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής είναι εντυπωσιακή. Σήμερα η εφαρμογή σύγχρονων ιατρικών μεθόδων δίνει λύσεις σε αξεπέραστα μέχρι πρότινος προβλήματα γονιμότητας κάνοντας το μέλλον να διαφαίνεται ευοίωνο.Η πρώτη γραμμή αντιμετώπισης της υπογονιμότητας είναι η χορήγηση ορμονών προκειμένου να διεγερθούν κατάλληλα η ωοθήκες, ώστε να παράγουν δύο ή περισσότερα ωάρια. Πιο συγκεκριμένα, τα φάρμακα που δίνονται προκαλούν πολλαπλή ανάπτυξη ωοθυλακίων στις ωοθήκες και έτσι αυξάνουν τον αριθμό των παραγόμενων ωαρίων και κατά συνέπεια την πιθανότητα σύλληψης ανά κύκλο. Αυτό επιτυγχάνεται κυρίως με τη χορήγηση γοναδοτροπινών. Η μέθοδος αυτή συνήθως συνδυάζεται και με σπερματέγχυση (IUI).

Για να αντιμετωπιστούν προβλήματα που σχετίζονται με την αδυναμία γονιμοποίησης (πχ φραγμένες σάλπιγγες, αδύναμο σπέρμα) το ζευγάρι υποβάλλεται σε έναν πλήρη κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης. Η γυναίκα ακολουθεί κατάλληλη ορμονική θεραπεία και αφού κριθεί ότι τα ωοθυλάκια έχουν φτάσει στο τελικό στάδιο ωρίμανσης, προγραμματίζεται η ωοληψία. Η ωοληψία γίνεται με διακολπική παρακέντηση των ωοθυλακίων με συνεχή υπερηχογραφικό έλεγχο. Τα ωάρια εντοπίζονται καθαρίζονται, χωρίζονται ανάλογα με το στάδιο ωρίμανσης τους και τοποθετούνται σε καλλιεργητικό θρεπτικό υλικό μέσα σε Petri dish (πιατάκια καλλιέργειας κυττάρων). Παράλληλα την ημέρα της ωοληψίας ο σύζυγος χορηγεί το σπέρμα του. Το δείγμα υφίσταται ειδική επεξεργασία με σκοπό να απομονωθούν σε μικρό όγκο τα πλέον κινητά σπερματοζωάρια. Η διαδικασία αυτή ενεργοποιεί τα σπερματοζωάρια και καθιστά ικανά να γονιμοποιήσουν τα ωάρια. Μερικές ώρες μετά την ωοληψία και την κατάλληλη επεξεργασία του σπέρματος τα ωάρια και τα σπερματοζωάρια έρχονται σε επαφή. Αυτό μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Στην απλή εξωσωματική γονιμοποίηση IVF το ωάρια απλά τοποθετούνται σε μεγάλη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων. Κάποιο από αυτά θα γονιμοποιήσει το ωάριο, διαπερνώντας την εξωτερική μεμβράνη του. Σε περίπτωση ανδρικής υπογονιμότητας πραγματοποιείται μικρογονιμοποίηση ICSI δηλαδή τοποθέτηση ενός σπερματοζωαρίου μέσα στο ωάριο με τη βοήθεια μικροπιπέτας. Τα ωάρια τοποθετούνται σε ειδικά τρυβλία μέσα σε κλιβάνους και το επόμενο πρωί ελέγχεται η γονιμοποίηση. Δύο έως πέντε ημέρες μετά την ωοληψία πραγματοποιείται η εμβρυομεταφορά, η τοποθέτηση δηλαδή των γονιμοποιημένων εμβρύων πίσω στη μήτρα της γυναίκας. Συνήθως μεταφέρονται από δύο έως τρία έμβρυα τα οποία βρίσκονται στο στάδιο των 3-4 κυττάρων ή στο στάδιο 4-8 κυττάρων εάν η μεταφορά γίνει τη δεύτερη ή την Τρίτη ημέρα μετά την ωοληψία. Αν περισσέψουν περισσότερα από ένα έμβρυα καλής ποιότητας αυτά μπορούν να καταψυχθούν και να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον

ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

Εξωσωματική χωρίς φάρμακα (ιn vitro maturation, IVM)

Η in-vitro ωρίμανση ωαρίων είναι μια νέα και αποτελεσματική μέθοδος υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Με τη διαδικασία αυτή οι γυναίκες δεν είναι απαραίτητο να υποβληθούν σε ορμονική θεραπεία προκειμένου να παράγουν μεγάλο αριθμό ώριμων ωαρίων. Αντίθετα, ανώριμα ωάρια συλλέγονται από τις ωοθήκες τους και ωριμάζουν στο εργαστήριο για 24 με 48 ώρες. Το κυριότερο πλεονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι δεν χορηγούνται στις γυναίκες γοναδοτροπίνες πριν την ημέρα της συλλογής των ωαρίων. Κατά συνέπεια αποφεύγονται οι ποικίλες παρενέργειες των φαρμάκων με πιο συνηθισμένο το σύνδρομο της υπερδιέγερσης των ωοθηκών. Τα ωάρια συλλέγονται ανώριμα και αφού ωριμάσουν στο εργαστήριο είτε γονιμοποιούνται και τα έμβρυα μεταφέρονται στη μήτρα της γυναίκας είτε καταψύχονται αγονιμοποίητα με τη μέθοδο της υαλοποίησης (vitrification) για να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον. Η τεχνική αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε γυναίκες που κινδυνεύουν να χάσουν πρόωρα την γονιμότητα τους(πχ λόγω χημειοθεραπείας).

Κατάψυξη ωαρίων με υαλοποίηση (Vitrification)

Μία από τις πιο επαναστατικές μεθόδους που εφαρμόζει πλέον η σύγχρονη επιστήμη είναι η υαλοποίηση, δηλαδή η μέθοδος ταχείας κρυοσυντήρησης ωαρίων και εμβρύων. Είναι μια σχετικά απλή και ταχύτατη μέθοδος κατάψυξης. Μετά την υαλοποίηση τα ωάρια και τα έμβρυα φυλάσσονται σε δοχείο υγρού αζώτου μέχρι τη στιγμή που θα αποψυχθούν για να χρησιμοποιηθούν.

Προεμφυτευτική διάγνωση (PGD-PGS)- preimplantation diagnosis/screening

Παράλληλα η εξέλιξη των τεχνικών μοριακής και κυτταρικής γενετικής δίνουν τη δυνατότητα στα ζευγάρια να αποκτήσουν υγιή παιδιά χωρίς γενετικές και χρωμοσωμικές ανωμαλίες. Η τεχνική του PGD (προεμφυτευτική γενετική διάγνωση) η οποία εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια σε συνδυασμό με την εξωσωματική γονιμοποίηση, ανιχνεύει γενικά νοσήματα του εμβρύου πριν μεταφερθεί στην μήτρα. Η τεχνική του PGD/PGS περιλαμβάνει τη βιοψία εμβρύων που βρίσκονται στο στάδιο των 6-10 κυττάρων. Ανάλογα με το είδος της διάγνωσης που απαιτείται, εφαρμόζεται η αντίστοιχη τεχνική δηλαδή PGR (polymerase chain reaction) για γονιδιακές μεταλλάξεις ή FISH (fluorescent in situ hybridization) για χρωμοσωματικές ανωμαλίες. Μετά την ανάλυση μόνο τα φυσιολογικά έμβρυα επιλέγονται για μεταφορά στην μήτρα αυξάνοντας έτσι το ποσοστό επιτυχίας.

Γενετική των εμβρύων ή τυποποίηση των εμβρύων

Υπάρχει ένα αυξημένο ενδιαφέρον στην τυποποίηση εμβρύου, η οποία επιτρέπει στους γονείς να συλλάβουν ένα παιδί που θα είναι ικανό να δώσει ιστοσυμβατά

γενεολογικά κύτταρα απόκτιουνται από τον ομφάλιο λώρο τη στιγμή της γέννησης και στη συνέχεια μεταφέρονται σε συγγενικό πρόσωπο αφού τα επεξεργαστούμε. Αυτή η προσέγγιση έχει χρησιμοποιηθεί για να θεραπεύσει παιδιά που πάσχουν από διάφορες μορφές κληρονομικής αναιμίας καθώς και σε παιδιά που πάσχουν από λευχαιμία.

Υποβοηθούμενη εκκόλαψη (assisted hatching)

Σε μια προσπάθεια να αυξηθούν οι πιθανότητες εμφύτευσης των εμβρύων στη μήτρα τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται μια νέα τεχνική που ονομάζεται υποβοηθούμενη εκκόλαψη (assisted hatching). Η τεχνική αυτή περιλαμβάνει την λέπτυνση ή τη δημιουργία μιας μικρής οπής της διαφανούς ζώνης που περιβάλλει το έμβρυο με ειδικούς μικροχειρισμούς. Εφαρμόζεται κυρίως σε έμβρυα γυναικών προχωρημένης ηλικίας τα οποία έχουν συνήθως πιο παχιά και σκληρή ζώνη που εμποδίζει την εμφύτευσή του.

Μetabolomics

Είναι η μέθοδος αξιολόγησης της αναπτυξιακής ικανότητας των εμβρύων. Περιλαμβάνει τη μεταβολική ανάλυση του καλλιεργητικού υλικού των εμβρύων. Τα μορφολογικά γνωρίσματα δεν είναι πλέον το βασικότερο κριτήριο της επιλογής των εμβρύων πριν την εμβρυομεταφορά. Με την μέθοδο αυτή ελέγχεται πια η αναπτυξιακή δυνατότητα των εμβρύων. Έτσι λοιπόν μειώνονται τόσο ο αριθμός των εμβρύων που μεταφέρονται στην μήτρα όσο και ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης.

Βλαστικά κύτταρα (stem cells)

Τα βλαστικά κύτταρα είναι αρχέγονα μη διαφοροποιημένα πολυδύναμα κύτταρα που μπορούν να διαχωρίζονται και να ανανεώνονται για αρκετό διάστημα μέχρι να διαφοροποιηθούν σε πολύτιμους κυτταρικούς τύπους, όπως κύτταρα καρδιακού μυός, νευρικά κύτταρα, κύτταρα νησίδων Langerhans για παραγωγή ινσουλίνης κ.α

Τέτοια είναι τα κύτταρα όλων των εμβρύων στο πρώτο στάδιο της ανάπτυξής τους (5-6 ημέρες μετά την γονιμοποίηση ) και είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία ολόκληρου του ανθρώπινου οργανισμού.

Τα κύτταρα αυτά μπορούν να καταψυχθούν και να χρησιμοποιηθούν, εάν χρειαστεί για κυτταρικές θεραπείες (χορήγηση κατάλληλων κυττάρων και διαφοροποίησή τους στον οργανισμό) ή μεταμοσχεύσεις (δημιουργία στο εργαστήριο ολόκληρου οργάνου και μεταμόσχευσή του στον οργανισμό).

Κρυοσυντήρηση και μεταμόσχευση ανθρωπίνου ωοθηκικού ιστού

Η πρωτοποριακή αυτή μέθοδος προφυλάσσει τη φυσιολογική ωοθηκική λειτουργία όταν αυτή κινδυνεύει να χαθεί και αποκαθιστά τη γυναικεία αναπαραγωγική λειτουργία. Με τη μέθοδο αυτή τμήμα των ωοθηκών που περιέχει πολλά άωρα ωοθυλάκια αφαιρείται λαπαροσκοπικά και καταψύχεται.

Έτσι παρέχονται οι εξής μελλοντικές προοπτικές:

  • In vitro ωρίμανση των ανώριμων ωαρίων στο εργαστήριο μέχρι να ωριμάσουν και να μπορούν να γονιμοποιηθούν με την μέθοδο της εξωσωματικής γονιμοποίησης
  • Αυτόλογη μεταμόσχευση δηλαδή επανατοποθέτηση του ιστού στη γυναίκα με σκοπό την αποκατάσταση της ωοθηκικής λειτουργίας.
  • Ετερόλογη μεταμόσχευση δηλαδή μεταμόσχευση του ιστού σε άλλη γυναίκα που έχει χάσει την αναπαραγωγική της ικανότητα.

Πρέπει να σημειώσουμε ότι το μόσχευμα μπορεί να τοποθετηθεί είτε στην ανατομική θέση της ωοθήκης (ορθοτοπική μεταμόσχευση) είτε σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος (ετεροτοπική μεταμόσχευση).

Γονιδιακή θεραπεία

Αποτελεί την τεχνική η οποία επιδιορθώνει «ελαττωματικά» γονίδια που προκαλούν ασθένειες. Με τον τρόπο αυτό παράγεται η σωστή πρωτεΐνη και το κύτταρο επιστρέφει στην φυσιολογική του κατάσταση.

 Μεταφορά πυρήνα σε ωάριο (nuclear transfer)

Η τεχνική αυτή θα μπορούσε μελλοντικά να βρει εφαρμογή είτε στην αντιμετώπιση της υπογονιμότητας είτε σε θεραπεία ασθενών.

  • Στην πρώτη περίπτωση ζευγάρια που αντιμετωπίζουν προβλήματα ποιότητας ωαρίων θα μπορούσαν να καταφύγουν σε αυτή τη λύση ώστε να αποφύγουν τον δανεισμό ωαρίων. Στην μέθοδο αυτή χρησιμοποιείται ο πυρήνας του ωαρίου της γυναίκας, ο οποίος εισάγεται σε ωάριο δότριας. Με αυτόν τον τρόπο το έμβρυο που θα προκύψει θα έχει το 99% του γενετικού υλικού της μητέρας ενώ το κενό από πυρήνα ωάριο της δότριας απλά προσφέρει στο αναδομημένο ωάριο της μελλοντικής μητέρας την απαιτούμενη ενέργεια για την επιβίωσή του
  • Στη δεύτερη περίπτωση έχουμε την μεταφορά πυρήνα σωματικού κυττάρου σε ωάρια, γεγονός που οδηγεί στη δημιουργία εμβρύου χωρίς την χρήση σπερματοζωαρίου. Η μέθοδος αυτή είναι η πειραματική φάση. Με αυτό τον τρόπο προκύπτουν εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία ασθενειών όπως Parkinson, μυική δυστροφία ή ακόμα και για την δημιουργία δερματικών κυττάρων που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία εγκαυμάτων

 

 

Συγγραφέας : Θάνος Παράσχος Μαιευτήρας Γυναικολόγος
Ημερ/νία : 26/1/2010 1:46:35 μμ
Κατηγορία : Γυναικεία Υπογονιμότητα
Πηγή : Ελευθεροτυπία
Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmailby feather

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress